Nếu muốn biết vì sao có quá ít phụ nữ giữ các vị trí lãnh đạo ở Wal-Mart, đây là câu trả lời mà ở Viện Walton (một đơn vị trực thuộc Wal-Mart), các quản trị viên tập sự sẽ được dạy:

Phụ nữ không “máu” thăng quan tiến chức như nam giới.

Không bất ngờ khi nữ giới làm việc tại Wal-Mart có một lời giải thích hoàn toàn khác: các cấp quản lý phân biệt đối xử với nhân viên theo giới tính (xem ví dụ dưới).

Nhiều phụ nữ từ Florida tới Alaska đã thề trước tòa rằng họ từng muốn theo đuổi sự nghiệp ở Wal-Mart, từng làm việc quá giờ, từng được đánh giá cao và công khai muốn được thăng chức để rồi cuối cùng lại bị những người đàn ông kém cỏi hơn qua mặt.

Thế nên họ nộp đơn kiện trong vụ án phân biệt giới tính lớn nhất thế giới chống lại công ty thuê mướn nhiều lao động nhất thế giới. Vậy chứng lý của họ là gì?

Tới nay thì với họ vụ việc vẫn tiến triển tốt, dù có hơi chậm vì dù sao đơn cũng nộp được 10 năm rồi.

Nhưng khi kiện tụng được chuyển lên tối cao pháp đình hồi tuần trước thì khó khăn ập đến. Khó đến đâu thì cho đến ngày tòa ra phán quyết (có lẽ vào tháng 6), khó mà biết được.

Với lực lượng lao động khổng lồ của Wal-Mart, vụ kiện chúng ta đang nói đến sẽ liên quan tới ít nhất 500.000 nhân viên và con số này còn có thể vượt 1 triệu người.

Mọi nữ nhân viên hiện nay đều có thể là một phần trong vụ kiện cáo buộc trong công ty có thiên kiến chống lại họ như những gì hai tòa án liên bang ở California đã phán quyết.

Đối tượng của vụ án quá lớn và vị thế của mỗi người phụ nữ lại rất khác nhau nên Wal-Mart cho rằng Tòa án Tối cao nên bác đơn và buộc bất kỳ nhân viên nào có bất bình phải đệ đơn kiện trên danh nghĩa cá nhân.

Vụ này quá lớn nên một tòa án không thể giải quyết công bằng được, họ nói.

Ý kiến của thẩm phán

Dù vậy quy mô to lớn cùng lực lượng lao động khổng lồ của Wal-Mart không cho phép công ty miễn nhiễm trước cáo buộc rằng họ có sắp xếp để khiến hàng trăm ngàn nhân viên không nhận được mức lương mình đáng được hưởng nếu sinh ra với một giới tính khác.

“Nếu công ty có 500 nữ nhân viên, tôi không cho rằng sẽ có bất kỳ đồng nghiệp nào của mình sẽ đặt câu hỏi về tính xác thực của một đối tượng như thế,” Thẩm phán Tòa thượng thẩm khu vực số 9 Susan Braber nói.

Wal-Mart nói họ cấm phân biệt đối xử trên phạm vi toàn công ty chứ không hề khuyến khích điều này.

Để chiến thắng trong một vụ kiện như thế này, các nữ nhân viên phải chứng minh được sự liên quan của công ty. Nhưng tại Wal-Mart, mỗi quản lý của gần 3.400 cửa hàng có quyền gần như tự do quyết định việc trả lương và thăng chức.

Thế nên nhìn bên ngoài thì có lẽ chúng ta đang nói đến một sự trùng hợp to lớn. Phụ nữ ở gần như mọi phòng ban trong cả 41 vùng của Wal-Mart đều được trả lương thấp hơn nam giới ở cùng vị trí công tác.

Theo thống kê của bên nguyên, con số này trung bình là 5.000 đôla. Điều này là đúng bất chấp việc phụ nữ gắn bó với công ty lâu hơn nam giới và nhìn chung là được đánh giá cao hơn trong công việc.

Gretchen Adams bị “đì” như thế nào

Gretchen Adams nói khi được thăng chức lên quản lý cửa hàng bán thức ăn ngon tại siêu thị Wal-Mart Supercenter tại Stillwater, Oklahoma, người ta bảo lương tối đa của bà là 26.500 đôla/năm.

Sau đó bà phát hiện thấy một người đàn ông mà mình đang huấn luyện cho vị trí tương tự tại Jasper, Alabama, kiếm được 30.000 đôla/năm. Điều đó lặp lại khi bà huấn luyện một người đàn ông ở Cape Coral, Florida. Chuyện đó lại xảy ra ở Las Vegas.

Mặc dù những lời buộc tội như thế xuất hiện ở nhiều cửa hàng trên khắp cả nước nhưng thống kê của Wal-Mart cho rằng số liệu của bên nguyên quá “vùng miền” nên không sử dụng được.

Khi so sánh trực tiếp từng cửa hàng, từng bộ phận, sự chênh lệch về tiền lương không quá lớn.

Về thăng tiến thì phần lớn là công ty không công khai. Bạn biết điều đó khi quản lý vỗ vai và gợi ý bạn nên nộp đơn ứng tuyển.

Liệu có gì bất ngờ nếu phần lớn quản lý là nam giới lại có cảm tình với các ứng viên nam, đặc biệt là trong một công ty có văn hóa doanh nghiệp nặng tính truyền thống như Wal-Mart?

Thông qua các buổi huấn luyện và gặp gỡ, có lẽ văn hóa này đã lan tỏa từ trụ sở tới mọi cửa hàng của công ty.

Thẩm phán Scalia nhức đầu

Vì thế dù bên nguyên nhận thức được rằng các quyết định về nhân sự tại Wal-Mart là phi tập trung, họ vẫn nói văn hóa doanh nghiệp đặc biệt ở đây có vai trò gián tiếp nhưng mạnh mẽ.

“Tôi không hiểu quyết định về nhân sự được đưa ra thế nào,” Thẩm phán Tòa án Tối cao Antonin Scalia phàn nàn với luật sư của các nữ nhân viên.

“Một mặt, các anh nói vấn đề là hoàn toàn chủ quan, mặt khác các anh lại cho rằng có một văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ nào đó điều phối tất cả những điều này.

“Vậy thì rút cục là cái nào,” Scalia